Kaapstad. - Die landbousektor is die sektor wat in die jaar tot einde Junie die
grootste persentasie werkgeleenthede ingeboet het.
Dit is egter ook die sektor wat in dieselfde tydperk die grootste
persentasie groei in werkgeleenthede vir opgeleide werkers getoon het.
Luidens Statistieke Suid-Afrika (SSA) se kwartaallikse verslag oor
werkgeleenthede het die landbousektor tussen Junie 2009 en Junie 2010 sowat
92 000 werkgeleenthede oftewel 13% van sy werkgeleenthede verloor. Plaaswerkers word tradisioneel as ongeskoold of
halfgeskoold beskou.
Wanneer egter na die verskillende beroepe gekyk word, toon SSA se
verslag dat geskoolde landbou as beroepsrigting in
dieselfde tydperk met byna 35% of 29 000 werkgeleenthede gegroei het.
Mnr. Bennie van Zyl, hoofbestuurder van TLU SA, sê die groot getal
plaaswerkers wat hul werk verloor het, kan deels
daaraan toegeskryf word dat plaaseenhede met die aankoop van meer grond groter
word terwyl die boer nie noodwendig al die arbeiders van die tweede plaas nodig
het nie.
Dit is ’n internasionale tendens dat plaaseenhede groter word om
skaalvoordele te verkry met die oog op mededingendheid en finansiële
oorlewing.
Daar is ook ’n groter neiging tot meganisasie. Dit verklaar waarom
daar ’n toename in geskoolde werkers in die landbousektor is.
Enersyds is daar veralgemenings dat boere hul werkers sleg
behandel. Van Zyl sê hoewel daar boere is wat verkeerd optree, wil die meeste
die wet gehoorsaam, maar hulle sien nie kans vir al die negatiewe aandag wat die
sektor kry nie.
Andersyds is daar die regering wat van die boere verwag om
verblyfreg aan arbeiders te gee, maar vir hul eie werkers geld dié vergunning
nie.
Hy wys ook daarop dat dit nie meer moontlik is om volhoubaar te
boer en mense te hê wat nie werklik tot die onderneming bydra nie. Winsmarges is
te klein om sulke mense te dra.
Die verlies aan werkgeleenthede kom aan die vooraand van ’n
nasionale plaaswerkerskonferensie die naweek in Somerset-Wes wat gereël word
deur die nasionale departement van landbou, bosbou
en visserye.
In die uitnodiging na die konferensie word gesê daar sal aandag
gegee word aan die kwesbaarheid van plaaswerkers, veral diegene wat vir ’n lang
tydperk aan die ontvangkant van ongeregtigheid was.