Johannesburg. – Die omskakeling van Sishen se mynreg in Mei en
Junie 2008 was vir ’n mynreg vir 100% van die Sishen-myngebied, het regter Ray
Zondo Donderdag in die Noord-Gautengse hooggeregshof in Pretoria bevind.
Zondo het in die verkorte weergawe van sy uitspraak in die saak –
een van die grootste en duurste in die land se regsgeskiedenis – gesê die
bevinding van hom is “ ’n belangrike pilaar” van die bevele wat hy maak in dié
saak.
Hy het gelas dat ’n prospekteerreg in 21,4% van Sishen wat die
minister van minerale bronne aan Imperial Crown Trading 289 (ICT)
toegeken het, tot niet gemaak word, insluitende die notariële registrasie
daarvan.
In die verkorte weergawe van sy uitspraak, het hy aangehaal uit die
mynregakte wat die departement van minerale bronne in Mei en Junie 2008, bykans
’n jaar voordat die mynreg kragtens die ou wetgewing verval het, aan die Sishen
Iron Ore Company (SIOC) toegeken het.
“Die minister skakel die ou-orde-reg om en ken aan die houer
daarvan toe die enkel- en eksklusiewe reg om te myn en die minerale te herwin
in, op en onder die myngebied,” lui die teks van die mynreg-akte wat in die
Noord-Kaapse akteskantoor in Kimberley geregistreer is.
“Ek het tot die gevolgtrekking gekom dat die teks van die
omgeskakelde mynreg aan die eerste applikant ’n volle 100%-mynreg gegee het. Dis
’n administratiewe besluit – reg of verkeerd.
“Totdat daardie besluit tersyde gestel word, is geen ander party
geregtig om ’n mynreg te kry op die genoemde minerale op die genoemde grond
nie,” het Zondo in sy verkorte uitspraak gesê.
Dit skakel ICT se aanspraak op die mineraleregte in Sishen
heeltemal uit. Dié maatskappy, waarin vertrouelinge van pres. Jacob Zuma die
grondliggende aandeelhouers is, het egter reeds te kenne gegee dat ICT teen
Zondo se uitspraak gaan appelleer, selfs nog voordat Zondo se volle uitspraak
met behoorlike redes daarvoor bekend gemaak is.
Zondo het geen melding gemaak van getuienis van vervalsing en
bedrog in die aansoek wat ICT op 4 Mei 2009 inderhaas by die departement van
minerale bronne ingedien het om prospekteerregte op 21,4% van Sishen te kry nie.
Hy maak egter eers môre die volle uitspraak bekend.
Die volle implikasies van die uitspraak sal dan eers duidelik word,
maar sy gewig wat aan die teks van die notariële dokument gee, steun die
argumente van ArcelorMittal Suid-Afrika (Amsa) dat Amsa nie sý ou-orde-regte van
21,4% in Sishen kon omskakel nie omdat die volle regte reeds aan SIOC toegeken
is.
Die kans is baie goed dat ander partye in die geding – die minister
en SIOC (Kumba Iron Ore se bedryfsmaatskappy) ook teen Zondo se uitspraak sal
appelleer.
As Zondo se uitspraak egter in ’n hoër hof gehandhaaf word, gaan
die gevolge daarvan veel verder strek as ICT wat verloor in sy opportunistiese poging om ’n belang van
21,4% in die wêreld se grootste ysterertsmyn te kry.
Dit sal ook enorme gevolge inhou vir die private arbitrasiedispuut
tussen Amsa en SIOC/Kumba oor die verskaffingskontrak van 6,25 miljoen ton
ystererts per jaar deur SIOC aan Amsa.
Volgens die kontrak moet Amsa die erts teen kosprys kry plus 3%,
maar SIOC/Kumba het die kontrak opgesê omdat hy meen dat Amsa se mineraleregte
in Sishen verval het en die mineraleregte aan die verskaffingskontrak gekoppel
is.
Amsa meen dat hy nie die mineraleregte kon behou nie omdat die
jongste wetgewing nie vir die onderverdeling van mineraleregte voorsiening maak
nie. Dié argument word in groot mate ondersteun deur die uitspraak wat Zondo
Donderdag gelewer het.